Regelgeving

Accountantsverklaring bij de jaarrekening: wanneer is die verplicht?

Wanneer is een accountantsverklaring verplicht? Middelgroot en groot zijn controleplichtig (art. 2:393 BW); micro en klein zijn vrijgesteld.

10 min leestijd
Cover art for Accountantsverklaring bij de jaarrekening: wanneer is die verplicht?

Een accountantsverklaring (formeel: de controleverklaring) is verplicht voor rechtspersonen die als middelgroot of groot kwalificeren. Micro en klein zijn vrijgesteld van de wettelijke accountantscontrole (art. 2:395a en art. 2:396 lid 7 BW). De controleplicht volgt uit art. 2:393 BW; uw grootteregime bepaalt of u eronder valt. Controleplichtige rechtspersonen deponeren de controleverklaring digitaal mee met de jaarrekening, via de SBR Assurance-oplossing.

Kerngegevens

  • Voor wie verplicht: rechtspersonen die als middelgroot (art. 2:397 BW) of groot (art. 2:398 BW) kwalificeren.

  • Vrijgesteld: micro (art. 2:395a BW) en klein (art. 2:396 BW); art. 2:396 lid 7 BW verklaart de controleplicht van art. 2:393 lid 1 op hen niet van toepassing.

  • Rechtsgrond: art. 2:393 BW (verplichting tot opdracht aan een accountant).

  • Wie mag controleren: een registeraccountant (RA), een Accountant-Administratieconsulent (AA) met een controleaantekening in het accountantsregister, of een wettelijke auditor als bedoeld in de Wet toezicht accountantsorganisaties; de opdracht kan ook aan een accountantsorganisatie worden verleend.

  • Wie verleent de opdracht: de algemene vergadering; gaat die daartoe niet over of ontbreekt zij, dan de raad van commissarissen en anders het bestuur (art. 2:393 lid 2 BW).

  • Deponering: de controleverklaring gaat digitaal mee in de deponering via SBR Assurance, in hetzelfde formaat als de jaarrekening.

  • Bepalend: het grootteregime, vastgesteld op basis van de groottecriteria.

Wat is een accountantsverklaring?

Een accountantsverklaring is het schriftelijke oordeel van een accountant over de jaarrekening. In het kader van de wettelijke jaarrekeningcontrole is dit de controleverklaring: een verklaring omtrent de getrouwheid van de jaarrekening. De accountant geeft daarmee een redelijke mate van zekerheid dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft, in overeenstemming met het toegepaste stelsel (Nederlandse GAAP of IFRS).

De controleverklaring is iets anders dan een samenstellingsverklaring of een beoordelingsverklaring. Een samenstellingsverklaring bevestigt alleen dat de jaarrekening op basis van de aangeleverde gegevens is opgesteld, zonder controlezekerheid. Een beoordelingsverklaring geeft een beperktere mate van zekerheid dan een controle. Alleen de controleverklaring voldoet aan de wettelijke controleplicht van art. 2:393 BW.

⚠ “Accountantsverklaring” wordt in de praktijk als verzamelterm gebruikt. Voor de deponeringsplicht gaat het specifiek om de controleverklaring bij een wettelijke controle. Een samenstellings- of beoordelingsverklaring vervult de controleplicht niet.

Wanneer is een accountantsverklaring verplicht?

De wettelijke controleplicht hangt af van het grootteregime. Een rechtspersoon valt in een regime als hij op twee opeenvolgende balansdata aan ten minste twee van de drie criteria (balanstotaal, netto-omzet, gemiddeld aantal werknemers) voldoet. Eén afwijkend jaar verandert het regime dus nog niet: pas na twee opeenvolgende balansdata aan de andere kant van de grens wisselt de rechtspersoon van klasse.

Grootteregime

Wettelijke controleplicht

Accountantsverklaring bij deponering

Micro (art. 2:395a BW)

Nee

Niet vereist

Klein (art. 2:396 BW)

Nee

Niet vereist

Middelgroot (art. 2:397 BW)

Ja

Vereist, digitaal via SBR Assurance

Groot (art. 2:398 BW)

Ja

Vereist, digitaal via SBR Assurance

⚠ Ook zonder wettelijke controleplicht kan een accountantsverklaring contractueel of statutair zijn vereist, bijvoorbeeld door een financier, subsidieverstrekker of de eigen statuten. Dat is geen wettelijke deponeringsverplichting, maar kan in de praktijk wel om een verklaring vragen.

De groottecriteria in het kort

Voor boekjaren die op of na 1 januari 2024 beginnen zijn de grensbedragen voor balanstotaal en netto-omzet met circa 25% verhoogd (Implementatiebesluit Richtlijn verhoging grensbedragen, Staatsblad 2024, 52). Rechtspersonen mochten de verhoogde bedragen naar keuze ook al toepassen op boekjaren die op of na 1 januari 2023 zijn aangevangen. Het derde criterium, het gemiddeld aantal werknemers, is niet gewijzigd.

Grootteregime

Balanstotaal

Netto-omzet

Werknemers

Micro

≤ € 450.000

≤ € 900.000

< 10

Klein

≤ € 7,5 miljoen

≤ € 15 miljoen

< 50

Middelgroot

≤ € 25 miljoen

≤ € 50 miljoen

< 250

Groot

> € 25 miljoen

> € 50 miljoen

≥ 250

Rekenvoorbeeld: een bv heeft in twee opeenvolgende boekjaren een balanstotaal van € 8,2 miljoen, een netto-omzet van € 13 miljoen en 60 werknemers. Alleen de omzet blijft binnen de grens voor klein; het balanstotaal (boven € 7,5 miljoen) en het werknemersaantal (50 of meer) overschrijden die grens. De bv voldoet daarmee niet aan twee van de drie criteria voor klein, kwalificeert als middelgroot en is controleplichtig: er moet een controleverklaring bij de jaarrekening komen én worden meegedeponeerd.

⚠ De verhoging werkt ook de andere kant op: een rechtspersoon die onder de oude bedragen middelgroot was, kan onder de verhoogde grensbedragen als klein kwalificeren en verliest dan na twee opeenvolgende balansdata onder de grens de wettelijke controleplicht. Toets uw klasse dus opnieuw met de actuele bedragen. Alle bedragen, de telregels en de overgangsvragen staan in het artikel over de groottecriteria voor de jaarrekening.

Hoe de controleverklaring digitaal wordt gedeponeerd

Sinds boekjaar 2025 deponeren alle rechtspersonen die hun jaarrekening bij de KVK moeten deponeren, elektronisch via SBR (Besluit elektronische deponering handelsregister). Micro en klein doen dit al sinds boekjaar 2016 en middelgroot sinds boekjaar 2017; voor grote rechtspersonen geldt de verplichting vanaf boekjaar 2025. Er zijn twee formaten: XBRL (SBR Instance) of iXBRL (SBR Report Package). De accountantsverklaring moet in hetzelfde formaat worden gedeponeerd als de jaarrekening.

Voor het digitaal meedeponeren van de controleverklaring bestaat de SBR Assurance-oplossing. De accountant stelt de verklaring op als apart digitaal document op basis van de verklaringentaxonomie van de NBA en ondertekent deze met een persoonsgebonden beroepscertificaat; de natte handtekening bestaat in dit proces niet meer. Via “linking & signing” ontstaat een detached signature: een apart bestand met de elektronische handtekening en controlegetallen (hashes) dat de jaarrekening en de verklaring onlosmakelijk met elkaar verbindt. De deponering bij de KVK bestaat daardoor uit drie bestanden: de jaarrekening, de controleverklaring en de detached signature.

Elke bedrijfsklasse gebruikt in de KVK-taxonomie bovendien een eigen aanknooppunt (entry point); een grote rechtspersoon deponeert dus via een ander entry point dan een middelgrote. Zie het artikel over elektronisch deponeren via SBR of iXBRL voor de formaten en de fasering per regime, en wat is SBR en hoe werkt deponeren via SBR voor de achtergrond van het stelsel waarbinnen SBR Assurance opereert.

Toestemming van de accountant bij een SBR Report Package

Bij een iXBRL-deponering (SBR Report Package) wordt de oorspronkelijk gecontroleerde jaarrekening technisch omgezet naar XHTML met XBRL-markeringen. Die technische omzetting valt buiten de reikwijdte van de wettelijke controle. Het opnemen van de controleverklaring in de SBR Report Package geldt volgens NBA Alert 50 als een nieuwe openbaarmaking van de verklaring: de accountant moet daarvoor schriftelijk toestemming geven en stelt eerst vast dat de voor de mens leesbare XHTML-versie overeenstemt met de gecontroleerde jaarrekening, afgezien van eventuele deponeringsvrijstellingen.

Wie ook zekerheid wil over de XBRL-markeringen zelf, kan de accountant daarnaast een vrijwillige assurance-opdracht geven volgens Standaard 3950N. Zonder zo’n opdracht zijn de markeringen niet gecontroleerd; NBA Alert 50 beschrijft hoe de accountant dit met een paragraaf inzake overige aangelegenheden in de controleverklaring duidelijk maakt. Plan de afstemming met de accountant dus vroeg in het deponeringsproces in, zeker in het eerste jaar dat digitaal wordt gedeponeerd.

Controleverklaring en de groepsvrijstelling (art. 2:403 BW)

Bij de groepsvrijstelling van art. 2:403 BW wordt de dochter vrijgesteld van onder meer de accountantscontrole van haar eigen jaarrekening. In plaats daarvan steunt zij op de geconsolideerde jaarrekening van de moeder, en die geconsolideerde jaarrekening moet wel van een controleverklaring zijn voorzien. De vrijstelling verplaatst de controle naar het geconsolideerde niveau; zij laat haar niet verdwijnen. Vanaf boekjaar 2025 moeten ook de geconsolideerde jaarrekening en de bijbehorende accountantsverklaring die op grond van art. 2:403 lid 1, onder d en e, BW worden gedeponeerd, elektronisch via SBR worden aangeleverd.

Soorten oordeel in de controleverklaring

De wet (art. 2:393 lid 6 BW) en de NBA-controlestandaarden (Standaard 700 en 705) onderscheiden vier typen oordeel. Het type oordeel verandert de deponeringsplicht niet: de verklaring wordt in alle gevallen meegestuurd. Het oordeel zegt iets over de uitkomst van de controle:

  • Goedkeurend oordeel: de jaarrekening geeft in alle van materieel belang zijnde opzichten een getrouw beeld.

  • Oordeel met beperking: er is een afwijking van materieel belang, of de accountant kon onvoldoende controle-informatie verkrijgen, maar de (mogelijke) gevolgen zijn niet van diepgaande invloed op de jaarrekening als geheel.

  • Afkeurend oordeel: de afwijkingen zijn van materieel belang én hebben een diepgaande invloed; de jaarrekening geeft geen getrouw beeld.

  • Oordeelonthouding: de accountant kan onvoldoende controle-informatie verkrijgen en de mogelijke gevolgen kunnen zowel van materieel belang als van diepgaande invloed zijn; er wordt geen oordeel gegeven.

Goed om te weten: zonder de vereiste controleverklaring kan de jaarrekening in beginsel niet worden vastgesteld (art. 2:393 lid 7 BW), tenzij onder de overige gegevens een wettige grond wordt vermeld waarom de verklaring ontbreekt.

Veelgestelde vragen

Wat is een accountantsverklaring? Een accountantsverklaring is het schriftelijke oordeel van een accountant over de jaarrekening. In het kader van de wettelijke controle is dit de controleverklaring: de accountant geeft een redelijke mate van zekerheid dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft. Samenstellings- en beoordelingsverklaringen zijn andere vormen van accountantsverklaringen, maar voldoen niet aan de wettelijke controleplicht.

Wanneer is een accountantsverklaring verplicht? Bij de jaarrekening is een controleverklaring wettelijk verplicht voor rechtspersonen die als middelgroot of groot kwalificeren (art. 2:393 BW). Micro en klein zijn vrijgesteld van de wettelijke accountantscontrole en hoeven geen verklaring te deponeren.

Wat is het verschil tussen een controleverklaring en een samenstellingsverklaring? Een controleverklaring geeft een redelijke mate van zekerheid dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft en voldoet aan de wettelijke controleplicht. Een samenstellingsverklaring bevestigt alleen dat de jaarrekening op basis van de aangeleverde gegevens is opgesteld, zonder controlezekerheid, en vervult de controleplicht niet.

Moet een kleine bv een accountantsverklaring deponeren? Nee. Een rechtspersoon in het regime klein of micro is vrijgesteld van de wettelijke accountantscontrole (art. 2:396 lid 7 BW) en deponeert geen controleverklaring. Pas bij kwalificatie als middelgroot of groot ontstaat de controleplicht.

Hoe wordt de accountantsverklaring bij de KVK aangeleverd? Controleplichtige rechtspersonen deponeren elektronisch via SBR. De controleverklaring wordt in hetzelfde formaat gedeponeerd als de jaarrekening, is digitaal ondertekend met het beroepscertificaat van de accountant, en een detached signature verbindt jaarrekening en verklaring onlosmakelijk. Elke bedrijfsklasse gebruikt daarbij een eigen aanknooppunt (entry point) in de KVK-taxonomie.

Kan de jaarrekening worden vastgesteld zonder controleverklaring? In beginsel niet. Bij een controleplichtige rechtspersoon kan de jaarrekening niet worden vastgesteld zolang het bevoegde orgaan geen kennis heeft kunnen nemen van de controleverklaring, tenzij onder de overige gegevens een wettige grond voor het ontbreken wordt vermeld (art. 2:393 lid 7 BW).

Heeft de groepsvrijstelling invloed op de controleverklaring? Ja. Bij de groepsvrijstelling (art. 2:403 BW) vervalt de controle van de eigen jaarrekening van de dochter, maar de geconsolideerde jaarrekening van de moeder moet wel een controleverklaring bevatten. De controle verschuift naar het geconsolideerde niveau.

Doc2iXBRL bij controleplichtige filings

Een controleplichtige jaarrekening, middelgroot of groot, vraagt om het juiste SBR-aanknooppunt en het meesturen van de controleverklaring via SBR Assurance. Doc2iXBRL converteert uw goedgekeurde jaarrekening naar gevalideerde iXBRL of SBR, ondersteunt de aanknooppunten en valideert tegen de filingregels (Arelle plus eigen pre-filing checks), met de reviewer in controle, zonder een KVK-uitkomst te garanderen. Zo heeft ook uw accountant een technisch gevalideerd package als basis voor zijn toestemming. Wilt u zien hoe dit voor uw grootteregime werkt?

Vraag een demo aan

Bronnen